Polikistik Over Sendromu ve Hirsuitizm

PKOS Tanısı Nasıl Konulur?

Tanı; detaylı öykü (ilk adet yaşı, adet düzeni, kanama süresi), şikâyetler, fizik muayene, ultrasonografi ve kan testleri ile konur. Ayrıca tansiyon ve kan şekeri de değerlendirilmelidir.

PKOS tanısı için aşağıdaki bulgulardan en az ikisinin bulunması gerekir:

• Ultrasonda polikistik over görüntüsü: Çapları genellikle 8–10 mm’yi geçmeyen, yumurtalıkların çevresine dizilmiş çok sayıda küçük folikül.
• Ovulasyon olmaması (anovulasyon): Düzensiz adetler veya hiç adet görmeme.
• Kronik hiperandrojenizm: Klinik (akne, hirsutizm, erkek tipi saç dökülmesi) ve/veya biyokimyasal kanıt.

PKOS tanısını tek başına kesinleştiren spesifik bir test yoktur; klinik, ultrason ve laboratuvar bulguları birlikte değerlendirilir.

Olası Nedenler ve Risk Faktörleri

PKOS’un nedeni tam olarak bilinmemektedir; ortaya çıkışında birden fazla etken rol oynar. Aşağıdakiler riskle ilişkilendirilebilir:

• Düşük doğum ağırlığı, intrauterin androjen maruziyeti, prematür pubarş (erken tüylenme), obezite, aile öyküsü
• Genetik yatkınlık: Ailede (anne/kız kardeş) PKOS varlığında risk artabilir; ancak doğrudan kalıtıma dair kesin kanıt yoktur.

PKOS’ta hormonal dengesizlikler (yüksek androjen, insülin direnci) semptomları tetikler. İnsülin direnci, kilo alma eğilimini ve kilo vermede güçlüğü açıklayabilir.

Belirti ve Şikâyetler

• Düzensiz ovulasyon veya anovulasyon: Düzensiz adetler ya da amenore
• İnfertilite (kısırlık), tekrarlayan düşükler
• Hirsutizm (kollarda, bacaklarda, karın/sırt bölgelerinde tüylenme artışı, koyulaşma ve kalınlaşma), erkek tipi saç dökülmesi
• Yüz, göğüs ve sırtta yağlanma ve akne
• Kilo artışı, hızlı kilo alma ve kilo vermede zorluk
• Depresyon ve duygu durum değişiklikleri
• Uyku apnesi, horlama
• Yüksek kan basıncı (hipertansiyon)

Ovulasyon gerçekleşmezse progesteron yeterince üretilemez; bu da adet düzensizliklerine yol açar.

Bilgi notu: Mayo Clinic

Eşlik Edebilen Metabolik Riskler

İnsülin direnci ile birlikte tip 2 diyabet riski artar. Ayrıca endometriyum (rahim içi) kanseri riski de yükselebilir. Tansiyon, kan şekeri ve metabolik parametrelerin düzenli izlemi önemlidir.

PKOS’ta Tıbbi Tedavi

Tedavinin hedefleri; hirsutizm ve üreme sorunlarının giderilmesi, olası metabolik bozuklukların önlenmesi/tedavisi ve mümkünse altta yatan nedenlere yönelik yaklaşımı içerir.

1. Tedavi süreklilik gerektirir: İlaç etkilerinin belirginleşmesi 6–12 ay sürebilir.
2. Bireyselleştirme esastır: Hastanın özellikleri ve beklentilerine göre plan yapılır.
3. İlaç seçimi hirsutizm derecesi, adet düzensizliği, obezite, diyabet ve kontrendikasyonlara göre belirlenir.

İnsülin Duyarlılığını Artıran İlaçlar

Metformin, tip 2 diyabet tedavisinde kullanılan bir ilaç olup PKOS yönetiminde de yararlı olabilir. Kan şekeri kontrolünü iyileştirir, androjen (testosteron) üretimini azaltabilir, hirsutizmi yavaşlatabilir ve birkaç ay içinde ovulasyonu düzenleyebilir. Bazı çalışmalarda vücut kütlesinde azalma ve kolesterol profilinde düzelme gibi faydalar bildirilmiştir.

Önemli: İlaç kullanımı mutlaka hekim önerisi ve takibiyle olmalıdır.

PKOS’ta Tıbbi Beslenme Tedavisi

Kilo kaybı, androjen düzeylerini azaltabilir ve ovulasyonun yeniden başlamasına katkı sağlayabilir. Hiperinsülinemi ve insülin direnci iyileşebilir.

Beslenme Önerileri

• İşlenmiş gıdalardan ve ilave şekerden uzak durun.
• Tam tahıllar, sebze, meyve ve yağsız protein kaynaklarını tercih edin.
• Yağ asidi dengesine dikkat edin (Omega-3 / Omega-6 oranını yaklaşık 1/4 düzeyinde tutmaya çalışın).
• Hiperglisemi ve hipoglisemiyi takip edin; kan şekerini dengede tutmak hormonların düzenlenmesine yardım eder.
• Sürekli tatlı isteği varsa bağırsak mikrobiyotasının dengelenmesi değerlendirilebilir.

Yağ kütlesini azaltmak ve kilo kontrolünü sağlamak, adet siklusunun düzelmesine ve bazı olgularda medikal tedavi gereksiniminin azalmasına katkı sağlayabilir.

Egzersiz ve Yaşam Tarzı

Düzenli fiziksel aktivite insülin kullanımını iyileştirir, insülin düzeylerini azaltır ve birçok semptomun hafiflemesine yardımcı olur. Sağlıklı beslenme + düzenli egzersiz + iyi uyku hijyeni üçlüsü tedavinin temelini oluşturur.

Multidisipliner Yaklaşım

PKOS tek başına “hızlı çözülebilen” bir durum değildir. Başarılı yönetim için dikkatli öykü ve muayene ile ayırıcı tanı yapılmalı; aile hekimi, endokrinoloji, jinekoloji, psikoloji ve diyetisyen iş birliğiyle kişiye özel bir plan uygulanmalıdır.

Görsel

Kaynakça

1. Chieh WC, Zouboulis CC. Hormones and pilosebaceous unit. Dermatoendocrinology. 2009;1:81–6.
2. Biro FM, Emans SJ. Whither PCOS? The challenges of establishing hyperandrogenism in adolescent girls. J Adolesc Health. 2008;43:103–5.
3. Eisner JR, Dumesic DA, Kemnitz JW, Abbott DH. Timing of prenatal androgen excess determines differential impairment in insulin secretion and action in adult female rhesus monkeys. J Clin Endocrinol Metab. 2000;85:1206–10.
4. Adolesanlarda hiperandrojenizm (Hyperandrogenism in adolescents). Türk Aile Hek Derg. 2012;16(Suppl):S48–S52.
5. Gökçe M, Darendeliler F. Çocuk ve adolesanlarda hiperandrojenizm. In: Ercan O, Alıkaflıoğlu M, Ercan G (Ed.). Adolesan Sağlığı. İ.Ü. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Sürekli Eğitim Etkinlikleri Sempozyum Dizisi. 2005;43:169–78.
6. Mayo Clinic. Polycystic ovary syndrome (PCOS): Symptoms & causes. Erişim bağlantısı.

Tıbbi Uyarı

Bu sayfadaki bilgiler yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır ve tıbbi tavsiye yerine geçmez. Tanı ve tedavi için mutlaka hekiminize başvurunuz.